ดอกคูนสีเหลืองอร่าม ดอกไม้ประจำจังหวัดขอนแก่นและ King of Tree ไม่ได้มีดีแค่งดงาม แต่ถูกนำมาสกัดเป็นสีย้อมธรรมชาติเอกลักษณ์ ผสานการมัดหมี่จนเกิดเป็น “ผ้าไหมลายนพเก้าเฉลิมพระเกียรติ” ณ คุ้มสุขโข บ้านดอนข่า อำเภอชนบท มรดกภูมิปัญญาที่ถักทอด้วยความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระพันปีหลวง
สีเหลืองอร่ามแห่งต้นคูน สู่มนต์เสน่ห์ผ้าไหมมัดหมี่ “คุ้มสุขโข” ขอนแก่น
หากเอ่ยถึงเมืองขอนแก่น นอกจากเสียงแคนและทิวทัศน์อันงดงามแล้ว อำเภอชนบทคือหนึ่งในดินแดนที่ขึ้นชื่อที่สุดเรื่อง “ผ้าไหมมัดหมี่” แต่น้อยคนนักจะรู้ว่า ลึกเข้าไปใน บ้านดอนข่า ชุมชนเก่าแก่อายุกว่า 233 ปี มีเรื่องราวการเดินทางของผืนผ้าที่แสนอบอุ่นและเปี่ยมด้วยมนต์ขลัง
ในอดีต ชาวบ้านดอนข่าใช้ชีวิตเรียบง่าย ทำนา ปลูกพืช เลี้ยงสัตว์ และใช้เวลาว่างใต้ถุนเรือนนั่งทอผ้าไหมตามวิถีบรรพบุรุษ แต่ทว่าผ้าทอเหล่านั้นมักมีลวดลายและสีสันซ้ำเดิม ขาดจุดเด่นที่จะทำให้คนภายนอกเหลียวมอง จนกระทั่งแสงสว่างแห่งโอกาสได้ส่องลงมา เมื่อชุมชนได้เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของโครงการในพระราชดำริและมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ
สายพระเนตรอันกว้างไกลของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ผู้ทรงเป็นดั่ง “แม่ผ้าแห่งภูมิปัญญาไทย” ได้จุดประกายให้ชาวบ้านหันกลับมามองคุณค่าในฝีมือตัวเอง คุณทวี สุขโข ประธานกลุ่มหัตถกรรมคุ้มสุขโข จึงได้ริเริ่มสร้างสรรค์ลวดลายมัดหมี่อันวิจิตรขึ้นมาใหม่ นามว่า “ลายนพเก้าเฉลิมพระเกียรติ”
สิ่งที่ทำให้ผ้าของคุ้มสุขโขพิเศษไม่เหมือนใคร คือ “สีสันแห่งแผ่นดิน” ชาวบ้านได้นำเปลือกและเนื้อไม้ของ ต้นคูน (ราชพฤกษ์) ดอกไม้ประจำจังหวัดขอนแก่น ซึ่งเปรียบเสมือน King of Tree และต้นไม้แห่งพระราชา มาผ่านกรรมวิธีย้อมธรรมชาติโบราณ จนได้เฉดสีเหลืองอมทอง ละมุนตา เงางาม และอ่อนโยนต่อผิวสัมผัส
ไม่เพียงเท่านั้น คุ้มสุขโขยังนำภูมิปัญญาศิลปะพื้นบ้านอย่าง “ฮูปแต้ม” หรือภาพจิตรกรรมฝาผนังโบราณของอีสาน มาถ่ายทอดเป็นลายผ้าไหมมัดหมี่ จนคว้ารางวัลชนะเลิศระดับเหรียญทองมาครองได้อย่างงดงาม
ทุกวันนี้ กลุ่มหัตถกรรมคุ้มสุขโข บ้านดอนข่า ได้เติบโตกลายเป็นหมุดหมายสำคัญของเส้นทางท่องเที่ยวสายไหม เปิดบ้านต้อนรับผู้มาเยือนให้เข้ามาเรียนรู้วิถีการทอผ้าตั้งแต่ขั้นตอนแรกจนถึงผืนผ้าสำเร็จรูป ได้พักผ่อนในโฮมสเตย์อันอบอุ่น และสัมผัสความภาคภูมิใจของชุมชนที่ร่วมกันสืบสานมรดกผ้าทอไทย ให้มีชีวิตชีวาและงดงามตราบจนทุกวันนี้
